Burgerschap begint met respect
Week van Respect, burgerschap
Respect Foundation staat voor een sterke burgerschapsaanpak! Lees hier hoe en waarom de Week van Respect aansluit op de burgerschapsdoelen, en ontdek hoe je met behulp van de lessen van Respect Foundation, en met de Week van Respect als perfecte start, samenhang creëert in jullie burgerschapscurriculum.
Het nieuwe schooljaar is begonnen. De Gouden Weken, de Week Tegen Pesten, het Schoolontbijt, de Week van de Mediawijsheid, de voorbereidingen voor december… én in november de Week van Respect.
Logisch dat scholen soms denken: Oei, die week ook nog?
Tegelijkertijd weten we allemaal dat respect niet iets is van één week per jaar. Het helpt om naar het grotere plaatje te kijken. Want hoe kies je als school activiteiten die niet alleen inspireren, maar ook echt bijdragen aan jullie onderwijsdoelen?
Sinds de aangescherpte burgerschapsopdracht werken scholen doelgericht en samenhangend aan burgerschap. Dat betekent dat iedere school een curriculum ontwikkelt waarin leerlingen werken aan de wettelijke burgerschapsdoelen. Hoe dat eruitziet, verschilt per school. Er is ruimte voor een eigen visie, eigen accenten en een eigen aanpak.
Veel scholen doen al ontzettend veel. Er zijn projecten, themadagen, gastlessen en mentoractiviteiten. De vraag is vaak niet wat je nog kunt toevoegen, maar hoe je zorgt voor samenhang. Wanneer versterken activiteiten elkaar? En wanneer blijven het losse momenten?
Precies daar sluit het werk van Respect Foundation op aan.
Van Dag van Respect naar een landelijke RespectBeweging
In 2006 startte de Dag van Respect. Het idee was krachtig in zijn eenvoud: mensen ontmoeten elkaar, luisteren naar elkaars verhaal en gaan met elkaar in gesprek. Niet om elkaar te overtuigen, maar om elkaar beter te begrijpen.
Al snel werd duidelijk dat één inspirerende dag niet genoeg was. Jongeren ontwikkelen respectvol gedrag niet door er één keer over te praten. Dat vraagt oefening, herhaling en reflectie: de Dag van Respect groeide uit tot de Week van Respect.
Rondom die week ontwikkelde Respect Foundation steeds meer lessen, werkvormen en activiteiten. Om het gesprek aan te gaan, én ook om jongeren vaardigheden te laten oefenen waarmee zij zelf bijdragen aan een respectvolle samenleving. Die ontwikkeling is nooit gestopt.
Wat begon als een campagne is uitgegroeid tot de RespectBeweging: een landelijk netwerk waarin onderwijs, gemeenten, provincies, jongerenwerk, sportverenigingen, kinderopvang, bibliotheken en maatschappelijke organisaties het hele jaar samenwerken aan hetzelfde doel:
Een samenleving waarin iedereen zich thuis voelt én actief bijdraagt.
Want respect ontstaat niet vanzelf. Een samenleving waarin vrijheid, verantwoordelijkheid en verbondenheid centraal staan, vraagt elke dag opnieuw aandacht. Daarom zien wij respect niet als een project of themaweek, maar als een werkwoord.
Burgerschap is meer dan een vak
De huidige burgerschapsopdracht vraagt scholen om leerlingen voor te bereiden op hun rol in een democratische en diverse samenleving. Dat gaat over kennis, vaardigheden én houding.
Leerlingen leren om verschillen te herkennen en waarderen, respectvol te communiceren, verantwoordelijkheid te nemen, kritisch na te denken, om te gaan met dilemma’s en bij te dragen aan een veilige schoolgemeenschap.
Dat zijn precies de thema’s waar Respect Foundation al bijna twintig jaar aan werkt.
Daar zijn we trots op. Niet alleen omdat onze materialen goed aansluiten bij de huidige doelen, maar ook omdat we actief mochten meedenken over de ontwikkeling ervan.
Onze bijdrage aan de nieuwe burgerschapsdoelen
Toen SLO aan de slag ging met de actualisatie van de kerndoelen voor burgerschap, werd een ontwikkelteam samengesteld van curriculumexperts en docenten. Daaromheen kwam een advieskring van maatschappelijke organisaties die vanuit hun expertise meedachten over de inhoud en toepasbaarheid van de nieuwe doelen. Onze inhoudelijk directeur Femke van der Ster was voorzitter van deze advieskring.
Vanuit onze jarenlange ervaring konden wij meedenken over vragen als: wat hebben scholen nodig? Waar lopen docenten in de praktijk tegenaan? En hoe zorg je ervoor dat burgerschap meer wordt dan een papieren opdracht?
Wij geloven in burgerschap zoals we in de RespectBeweging geloven: als een positieve groeibeweging. Niet als een verzameling regels of een belerende kapstok, maar als een manier waarop jongeren leren deelnemen aan de samenleving.
Die betrokkenheid maakt dat wij de kerndoelen goed kennen, én begrijpen hoe ze in de dagelijkse praktijk kunnen werken.
Waarom de Week van Respect zo goed aansluit
Onze missie is al jarenlang dezelfde. We helpen jongeren de vaardigheden te ontwikkelen die nodig zijn om zich thuis te voelen in de samenleving. Om er actief aan bij te dragen. Dat doen we samen met de professionals die hen begeleiden. Toen de burgerschapswet werd aangescherpt, bleek dan ook dat een groot deel van ons bestaande aanbod naadloos aansloot op de nieuwe doelen.
Daarna hebben we al onze lessen opnieuw geanalyseerd en gekoppeld aan de actuele kerndoelen. Bij iedere les staat aangegeven aan welke burgerschapsdoelen wordt gewerkt. Zo hoeven docenten niet zelf uit te zoeken welke activiteit past binnen hun curriculum.
Niet één les, maar een doorlopende leerlijn
Burgerschap leer je niet in één dag. Net als lezen of rekenen vraagt het om herhaling, oefening en reflectie. Daarom ontwikkelden we een doorlopende BurgerschapLeerlijn, van de kleuterklas tot en met het mbo.
In de lessen oefenen leerlingen luisteren, samenwerken, perspectief nemen, kritisch denken, communiceren en verantwoordelijkheid nemen. Lessen raken vaak meerdere burgerschapsdoelen tegelijk.
Door deze thema’s regelmatig terug te laten komen, ontstaat samenhang. En juist die samenhang is waar de burgerschapsopdracht om vraagt.
Waarom de Week van Respect en de RespectLessen elkaar versterken
Zie de Week van Respect als het gezamenlijk startmoment van jullie burgerschapsopdracht. Een week waarin de hele school zichtbaar maakt waar zij voor staat.
Respect is niet voor niets een kernwaarde van veel scholen. Wanneer een hele school tegelijkertijd aandacht besteedt aan respect, ontstaat er een gezamenlijk verhaal. Leerlingen, docenten en ouders spreken dezelfde taal en zijn onderdeel van dezelfde beweging.
Maar een sterk schoolklimaat bouw je niet in één week.
Daarom vullen de RespectLessen door het jaar heen de Week van Respect aan. Met één of twee lessen per maand werk je structureel verder aan dezelfde thema’s. Een respectmoment op woensdagochtend, een mentorles in het voortgezet onderwijs of een respectmiddag op vrijdag: juist die kleine, terugkerende momenten maken op de lange termijn het verschil.
Zo groeit burgerschap van een project uit tot een vanzelfsprekend onderdeel van de schoolcultuur.
Positief, praktisch en direct inzetbaar
We begrijpen heel goed dat docenten niet zitten te wachten op nóg een taak erbij.
Daarom ontwikkelen we onze materialen zo dat ze direct inzetbaar zijn. Geen uitgebreide voorbereiding en geen ingewikkelde handleidingen, maar praktische lessen die aansluiten bij de realiteit van de klas.
Ook kiezen we bewust voor een positieve insteek. Geen discussie om de discussie, maar nieuwsgierigheid, ontmoeting, luisteren, reflectie en verbinding.
En als het nodig is, mag het best schuren. Maar altijd vanuit wederzijds respect en een veilige basis. Juist dan ontstaat ruimte om ook ingewikkelde maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken.
Samen bouwen aan een respectvolle samenleving
De RespectBeweging stopt niet bij de schooldeur.
Scholen werken samen met gemeenten, provincies, jongerenwerk, sportverenigingen, kinderopvang en andere maatschappelijke partners aan één gezamenlijke beweging. Ook voor die plekken hebben we lesmateriaal, zodat kinderen en jongeren op verschillende plekken dezelfde waarden en vaardigheden tegenkomen, en voelen dat ze bij de beweging horen.
Respect is niet iets wat je alleen leert uit een lesboek. Het is iets wat je ervaart, oefent, samen vormgeeft en vooral: doet.
Iedere dag opnieuw.
En dat is volgens ons precies waar burgerschap om draait!
———
Sinds 2006 organiseert Respect Foundation de jaarlijkse nationale bewustwordingscampagne Week van Respect. Met deze campagne bereiken we jaarlijks ruim 800.000 jongeren! Meer informatie over de Week van Respect? Ga naar weekvanrespect.nl.
